Ahilik,
Anadoludan Orta Asya ülkelerine ve İran’a kadar uzanan topraklarda daha çok
esnaf ve sanat erbabını bir çatı altında toplayan ve oralara her türlü
desteğini veren bir teşkilatın adıdır.
Selçuklu
Türklerinde dini ve milli birliğin muhafazasında Osmanlı devletinin kuruluşunda
ve Osmanlı insanının yetişmesi ve terbiyesinde büyük hizmetler gören içtimai
bir teşkilattır. Arapça “kardeşim” manasına gelen ahi ile Türkçe “Cömert, eli
açık”manasında olan akı kelimeleriyle yakınlık göstermektedir. Ahilik 13 y.yıl
da Anadolu da yaşayan Türklerin esnaf ve sanatkârların birliğini çalışma esas
ve usullerini teşkil eden sosyo-ekonomik bir kurumdur.
Anadolu da Ahilik, Ahi
Evran(1171-1262)tarafından kurulmuştur. Anadolu Selçukluları’ndan Osmanlı
İmparatorluğuna geçiş sürecinde Ahilik son derece önemli bir rol oynamış, sanat
ve meslek yönüyle toplumun ekonomik yapısını hazırlarken, ahlaki yönüyle de
devlet yapısının temel niteliklerini belirlemiştir. Osmanlı hükümdarlarından
Orhan Gazi ve oğlu 1. Murat Ahi ocaklarında kuşak kuşanarak Ahi olmuşlardır.
Ahilik, akıl, ahlak, çatışma, bilim, devlet ve eğitimi temel alır. Ahilik
mesleki ve ahlaki bir kuruluştur. Anlam itibariyle küçük esnaf ve çırakları
içine alan mesleki doğruluk, dürüstlük prensiplerine uygun olarak çalışılmasını
ayrıca eğitim görmelerini hedefleyen bir teşkilattır.
Zengin ile fakirin, üretici ile
tüketicinin emek ile sermayenin, millet ile devletin kısaca toplumun bütün fert
ve kurumlarının arasında iyi münasebetler kurarak herkesin huzur içinde
yaşamasını sağlamak başlıca amacı olmuştur. Ahiliğe giriş özel bir törenle gerçekleşir.
Törende Ahi adayına şed kuşatılır ve tüm insanlara Sevgi dolu saygılı olması
doğruluktan ayrılmaması istenir. Ahiliğe girişten sonra bilgi edinme, sabır,
ruhun arındırılması, sadakat, dostluk, hoşgörü gibi özelliklerin kazandırıldığı
aşamalardan geçilir. Bu güzel özelliklere sahip olma yanında tüm üyelerin
uyması şart olan altı temel ilke bulunur.1-Elini
açık tutmak2-Sofrasını açık tutmak 3-Kapısını açık tutmak 4-Gözünü bağlı tutmak
5-Beline sahip olmak 6-Diline sahip olmaktır.
Ahilik bir
meslek teşkilatı olmasından dolayı belli ahlak kurallarına sahiptir. Bu
kuralları söyle sıralayabiliriz. Doğruluktan
ayrılmamak, Cömert olmak, İyi huylarını geliştirmek, Kendisini halkına adamak
yani vatansever olmak. Misafirleri sevmek, İnsanları nasihat ederek iyi yola yöneltmek,
Dindar olmak ama softa olmamak, utanma duygusuna sahip olmak, Yalan söylememek,
Dedi kodu yapmamak, Kusur aramamak, Aksine kusurları örtmek, İçki içmemek, Zina
yapmamak, Kin ve Düşmanlık beslememek, Nefsine hâkim olma, Eline, beline,
diline sahip olmak
AHİLİK NASİHATI:1-Harama
bakma, haram yeme, haram içme 2-Doğru, sabırlı, dayanıklı ol 3-Yalan söyleme
4-Büyüklerinden önce söze başlama 5- Kimseyi kandırma 6- Kanaatkâr ol 7- Dünya
malına tamah etme 8- Yanlış ölçme, eksik tartma 9-Kuvvetli ve üstün durumda
iken affedici, hiddetli iken yumuşak davranmayı bil. 10- Kendin muhtaç iken
bile başkalarına verecek kadar cömert ol
AHİ EVRAN:
Anadolu’da esnaflar arası Ahilik(Kardeşlik) teşkilatının kurucusudur.1171
yılında İran da doğmuştur. Hoca Ahmet Yesevi’nin talebelerindendir. Anadoluya
gelip yerleşerek çeşitli şehirleri dolaşan Ahi Evran yaptığı vaazlarla halkı
aydınlatmış, özellikle esnafa İslam’ı anlatarak nasihatlerde bulunmuştur. Daha
sonra Kayseri’ye yerleşerek dericilik yapmıştır. Esnaf tarafından çok sevgi ve
saygı gösterilen Ahi Evran esnaflar arasında Ahilik teşkilatını kurmuştur.
Moğolların Anadolu’yu istilasında Kayseri’yi Ahi teşkilatı
milis kuvvetler olarak savunmuştur. Ahi Evran Kayserinin Moğolların eline
geçmesiyle 5 yıl tutuklu kalmış, serbest kalınca da önce Denizli, Konya oradan
Kırşehir’in Gülşehir ilçesine yerleşmiştir. Dünya malına ehem niyet vermeyişi
ve ahlakının güzelliği halkta kendisine karşı bağlılık ve saygıyı artırır. Ahi
Evran’ın halk üzerinde nüfusunun artmasından rahatsız olan çevrelerce 1262
yılında şehit edilir.